... سوءاستفاده از فضای معرفی ِ یک اثر دیگر، پناه‌جستن در خیمه‌‌ای از آن ِ دیگری و تاختن بر خیمه‌ی دیگر، یک کار تروریستی و ضد اخلاقی است. آن‌هم چنین رسوا و "بی‌چیز"انه!...

بیش از دو دهه از سیطره‌ی بلامنازع ِ سبک ِ آمریکایی ِ "داستان‌ کوتاه"‌نویسی بر فضای ادبی رنجور ایران می‌گذرد. برخلاف الگوی آمریکایی و نسخه‌ی اصل‌اش، که زائیده‌ی سرعت زندگی ِ مدرن و فردی‌شدن فوق‌العاده‌ی عنصر انسانی ِ جامعه‌ی غربی بوده، اغلب ِ داستان‌های کوتاه ایرانی، مفرّی بوده (شاید ناخودآگاه) برای تنبلی، بی‌بخاری و تسلیم‌طلبی ِ داستان‌نویس ایرانی...

.... آن سبزه‌ای که در گونه و گردن داشتی، پائین‌تر که می‌رفت ابلق می‌‌شد و چون نقشه‌ی طبیعی کشوری بی‌آب و علف هر جهان‌گردی را از خود فراری می‌داد. کشتی‌ات چنان حقیر و درهم‌شکسته بود که حتا به درد ِ سواری توی ...

..."زبان" یک متن داستانی، هم‌چون "فضا"، "لحن"، "کاراکتر"، "صحنه" و... یکی از "عناصر" داستان است که نه قائم به ذات، بل‌که تنها "در پیوند با عناصر دیگر داستان" می‌تواند مورد قضاوت قرارگیرد...

...سوّم آن‌که تنها زمانی می‌توان ادبیات ِ یک عصر را آئینه‌ی متواتر و بزرگ‌نمای مردمان آن عصر دانست که آن ادبیات، در شرایط ِ آزادی ِ کامل ِ نیروی خلاقه‌ی خالقان، حلق شده باشد. در شرایط سانسور و خفقان، هیچ اثر ِ رسماً منتشرشده‌ای را نمی‌توان به هدف ِ شناختن ِ مردمان زمانه و حتّا خود ِ نویسنده خواند...

...در این منزل‌گاه‌ها خون‌ها ریخته‌خواهدشد، توده‌های عظیم ِ انسانی جابه‌جا و از جا کنده‌خواهندشد. تن‌ها بی‌سر خواهندشد. خانمان‌ها برخواهندافتاد. چشم‌ها خواهندگریست و دل‌ها تنگ ِ سیاه‌روزی و نداری و آواره‌گی و بی‌کسی، از تپش بازخواهندماند...

من می‌دانستم به پر و پای رد کردن ِ چیزی پیچیدن و پیله‌شدن، نشان از میل ناخودآگاه به آن چیز دارد، اما باز هم پیچیدم و پیله‌کردم. من می‌خواستم بگویم از آن متنفرم، اما هی به آن بازگشتم و بازگشتم و بازگشتم. من چیزی‌م شده و کمی ناخوش‌ام. کمی شوق ِ ناخوشی دارم؛ مثل آن‌وقت‌های هرروزه‌‌ی نوجوانی‌‌ام که مدام ناخوش ِ آموختن می‌شدم و سرگیجه و دل‌پیچه می‌گرفتم و از ...

... حذف و قتل تروتسکی، که بلندترین و آخرین صدای مخالف با یکه‌تازی ِ استبداد ِ استالینی بود، به آغاز دوره‌ای سیاه انجامید که همه‌ی جهان را تحت تاثیر قرار داد. در آن‌زمان، احزاب و افراد مخالف ِ کمونیست‌های حاکم در روسیه، از اختلاف و تفرقه‌ در کادر حاکم خوشحالی می‌نمودند و ...

... می‌بینیم که در رئالیسم سوسیالیستی کوچک‌ترین اهمیتی نداشت که ادبیّت ِ اثر ادبی قرار است چه باشد! از آن‌جا که "انگل‌ها و لومپن‌های پرولتاریا و روشن‌فکران" از لحاظ تاریخی ارزشی نداشتند، پس تنها نکته‌ی مهم این بود که اثر ادبی باید برای توده‌ی برگزیده‌ی زحمتکش قابل فهم باشد، دور از "بازی‌های روشن‌فکرانه" که به قول رفقای ذی‌صلاح...

...؟ بد نیست بدانی که به نظر من، همه‌ی کسانی که از وضعیت موجود جامعه نفع می‌برند، بخشی از حاکمان آن جامعه هستند...

اگر پسربچه‌ی شش ساله‌ای بعد از زده شدن زنگ آخر ِ اولین روز مدرسه‌اش، ساعت‌ها پشت در مدرسه منتظر مادرش بماند و بعد از آمدن همه‌ی مادرها و رفتن همه‌ی پسربچه‌ها، مطمئن شود که مادرش دیگر دنبالش نمی‌آید و با چشم‌های اشک‌آلود به درخت چنار ِ جلوی کتابفروشی بغل مدرسه تکیه دهد و...

...و از آن‌سوی دیگر: چهچه‌ی کلاغ! انگار که دکتر واتسون مهربان امّا احمق و خنگ، شرلوک هولمز را از داستان بیرون‌کرده؛ در حالی‌که قرار بود تنها کار واتسون، شرح الکن ِ فصاحت ِ نبوغ ِ هولمز باشد و بس.

...و او در حالی که سعی خواهد کرد مصراع‌های درهم شده را از هم تشخیص دهد و زیر لب تکرار کند، چمدان ِ کوچکش را از همان دم ِ در پرت خواهد کرد روی تخت، و جفت‌پا و با دو گام ِ بلند تا کنار پنجره خواهد پرید و سرش را بیرون خواهد برد و بینی‌اش را به زور میان ِ نرده های تنگ ِ هم ِ پشت ِ پنجره فرو خواهد کرد و از لای نرده‌ها، حیاط ِ بزرگ ِ هتل را دید خواهد زد که دور تا دور و تا شش طبقه، پنجره ها و نرده‌های مشابه به آغوشش کشیده‌اند...

...حالا دیگر می‌بایست در اتاقک نگهبانی، در حالی که سرش را به شیشه‌ی دریچه‌ی کوچک چسبانده، تا ابد، همان‌طور ایستاده بماند و تا ابد، به دختر ناشناس زیبای غمگینی خیره گردد که ...

... بی‌گمان، مادر شریک ِ توطئه‌ی دنیای مردسالار‌ است. همان‌طور که شوهرش این ویژه‌گی‌ها و رفتارهای سوری را سبک‌سرانه و خطرناک می‌داند، مادر نیز داستان‌ا‌ش را چنان به خورد دخترش می‌دهد که او، تباه‌شدن و فاسق‌گرفتن سوری را نتیجه‌ی طبیعی ِ آن رفتارها بداند...

... نقد ِ کلی یک مجموعه داستان، یک کار ژورنالیستی است نه ادبی. کاری که تنها از یک ژورنالیست ِ اهل ِ داستان‌خوانی برمی‌آید که احتمالاً در روزنامه‌ یا مجله‌ای شاغل است که در کنار ِ بخش‌های اساسی ِ خبری و تحلیلی ِ روزنامه، بخش کوچکی را نیز به ادبیات اختصاص داده‌است. کار آن منتقد، به اندازه‌ی همان بخش، کوچک است.

...
کودکان ِ سایه در راهند،
پرنده‌های مهاجر نور برمی‌دارند،
با آوازخواندن، زمان خویش را خلق می‌کنند و با پریدن، فضای خویش را.
...

...و بدین ترتیب، داستان‌نویس و شاعری که "ناچار" از سیاست‌کاری است، به همان اندازه‌ی "سیاست‌کار"ِ ناچار از نوشتن داستان و شعر، مایه‌ی خنده و تمسخر است؛ چرا که هر دو به یک اندازه‌، آبروی خویش می‌برند...

...مطبوعات ِ دهه‌ی بیست شمسی را بخوانید تا بدانید در این شصت و چند سال، چه‌قدر عقب‌رفته‌ایم و آن‌وقت‌ها چه چیزها که می‌دانستیم و حالا نمی‌دانیم...

...امّا سانسورچی ِ بزرگ و مهیب، بعد از انتشار داستان‌ام، ظهور می‌کند. خواننده، داستان‌ام را نمی‌خرد و نمی‌خواند!: آخر یک داستان ِ سه بار سانسورشده هم به درد خواندن و پول هدردادن می‌خورد؟...

... و این وطن چه بود؟ سرزمینی جعل‌شده که تا شصت هفتاد سال قبل از آن تاریخ، بخشی از خاک امپراتوری عقب‌مانده‌ی پوسیده‌ی عثمانی بود و بعدتر به دست انگلیس و فرانسه (فاتحان جنگ جهانی استعماریِ اول) از آن امپراتوری جدا شده بود و "عراق" نامیده‌شده‌بود تا سال‌های سال مرکز ِ فتنه و آشوب، و سفره‌ی خداداده‌‌ای برای آن تجاوزگران باشد...

... در سال‌های بعد از مرگ‌اش، با تسلط نازیسم در آلمان و استالینیسم در شوروی و بعدتر با توسعه‌ی استالینیسم در اردوگاه شرق، رُزا لوکزامبورگ همواره در حاشیه ماند، آن‌هم بیش‌تر به عنوان یک انحراف ِ ظریف و سوء‌فهم‌شده؛ و حداکثر (همان‌طور که لنین گفته بود): به عنوان عقابی که در سطح یک گنجشک پرواز کرده بود...

... یکی از خوبی‌های یکّه‌ی ادبیات همین است: ادبیات تقریباً هجو ِ عقل است (بر خلاف تاریخ که ادعا دارد عقلانی است). ادبیات هیچ‌وقت سراغ ِ اصل مطلب نمی‌رود و به جای گفتن ِ "جان کلام" (که عاقلانه‌تر و مقرون به صرفه‌تر است) همیشه لقمه را دور سر می‌گرداند، می‌گرداند، می‌گرداند تا کاملاً اتفاقی (و هر بار به نوعی)، خواننده بتواند "دهان‌قاپ"‌اش کند...

... همیشه پنداشتیم که می‌دانیم، و همیشه تاریخ و گذشته‌ی خویش را در عین ِ تفاخر، به کم گرفتیم و خشت‌خشت، اندیشه و فنّ غرب را بر دریای سنّت‌هایمان چیدیم و در آخر، همیشه گله‌کردیم از این‌که چرا چیزی درست و حسابی در این خراب‌شده، پا نمی‌گیرد...

...اگر پیش‌تر، می‌شد چندین و چند فرزند را در یک اتاق به دنیا آورد و به ثمر رساند و در سایه‌ی آن‌ها از پیری ِ آسوده‌ای برخوردار بود، اکنون منطق و عمل جهان نو که بر مصلحت و ابزاراندیشی و مصرف و حرص ِ انباشت تکیه‌داشت، اجازه‌ی داشتن حتّی سرپناهی را نمی‌داد چه برسد به اتاقی...

...ادبیات، تکریم ِ خطاست: احترام به انتخاب ِ بیراهه، انگشتی که به دروغ اشاره‌ی راست می‌دهد. بنابراین، هر چه و هر که ادعای حقیقت مطلق دارد، با ادبیات ناسازگار است. بیهوده نیست که هر نظام برساخته‌ی مدعی کمال فکری، دشمن ادبیات است...

... ما داریم ناامید می‌شویم. داریم نمی‌نویسیم. داریم نمی‌خندیم. داریم فکر می‌کنیم که داریم دگرگون می‌شویم...

...در این میان، ژنرال‌های ترکیه، نه آن را فهمیدند و نه این را مرتکب شدند؛ و خواستند جایی در آن میانه‌ها بمانند تا عیش ماهی‌گیری‌شان از آب‌های گل‌آلود مدیترانه و مرمره و وان و دجله و فرات، نیاشوبد: هم‌چنان نهادهای دموکراتیک مدنی را سرکوب کردند، هم‌چنان کردها را کوبیدند، هم‌چنان بر قبرسی‌ها بمب و گلوله ریختند، هم‌چنان بر تحقیر دین و ایمان ِ فروخورده و نقدنشده‌ی مردمان ِ بازمانده‌ی امپراتوری‌ خلافت و جهالت پای فشردند...

...بد نیست ایشان کمی هم نوشته‌های منتقد برجسته‌ی ادبی ِ کمونیست، گئورگ لوکاچ را بخواند که چگونه سیر پیدایش و تحول رمان‌نویسی نویسنده‌گانی چون دانیل دفو (خالق "روبنسون کروزو"ی مدافع سرمایه‌داری)، بالزاک ( خالق رمان‌های بزرگ بورژوازی‌مدار، با آن زندگی غریب و آن حرص و آز اشراف‌خواهانه)، رودیارد کیپلینگ ( مدافع استعمار) و ... را بررسی می‌کند و به ستایش‌شان می‌نشیند.

...و من دوست دارم از آقای زرافشان بپرسم که: اگر روزی "حقیقت" به قدرت برسد آیا باز هم روشنفکر باید با آن معارضه کند؟ اصلن تکلیف روشنفکر در روزگار قدرت‌رانی حقیقت و عدالت چیست؟...

...تفسیر هر حادثه‌ای بعد از وقوع آن حادثه صورت می‌گیرد، اما این به آن معنا نیست که نتوان با تفسیر یک حادثه‌ی اتفاق‌افتاده، حوادث مشابه اتفاق‌نیفتاده‌ی در آستانه‌ی اتفاق را پیش‌بینی کرد و تفسیرکرد و فهمید...

...و من، حالا، بیست و هشت سال بعد از آن شب، هنوز هم گیج ِ جادوی آن آب ِ جاودانه‌ام که از آن کلاه‌خود ِ بی‌سر به کامم ریخته‌شد، بزرگم کرد، آدمم کرد، فهماندم و به این‌جایم رسانید و حتا همین حالا، مثل همان شب و آن شب ِ دیگر ِ برفی، می‌دانم که همه‌ی این شب‌های دیگر را طی خواهم کرد و در شبی دیگر، همین امشب را هم برای دیگران تعریف خواهم کرد...

هر بار كه سراغ داستان‌های ايساك بابل می‌روم ياد فيلم "ويلون‌زن روی بام" می‌افتم. بابل، روایت‌گر پرشور ِ قصه‌ها‌ی عشق و خون و تباهی ِ سرخوشانه‌ی جامعه‌ی یهودیان دو دهه‌ی نخست قرن بیست روسیه است. زبان و نثر بابل...

... واکنش‌های خواننده‌گان و نویسنده‌گان و منتقدان به این رمان، نمونه‌های اعلای یکه‌ّای از خصائل! ما ایرانی‌جماعت است. من فکر می‌کنم که خواندن این رمان و نظرات خواننده‌گان درباره‌ی آن و شیوه‌های برخورد آنان با یک رمان، می‌تواند انسان ایرانی را به نیکوترین وجه، به خود ما ایرانی‌ها و متاسفانه به انیرانی‌ها، بشناساند...

"انفال"، نام مجموعه‌ی هشت عملیات قتل‌عام جمعی کردها است که در فاصله‌ی هفت‌ماهه‌ی فوریه تا سپتامبر سال 1988، به دست حکومت فاشیستی صدام حسین انجام گرفت و در طی آن، دست‌کم یک‌صدوهشتاد هزار کُرد به شیوه‌ای سیستماتیک قتل عام، و در گودال‌های ‌جمعی در جنوب و شرق عراق، "گم‌ و گور" شدند...

تازه‌ترین رمان رضا قاسمی، کلاف دوّار ِ نیمه‌کاره‌مانده‌ی از نو بافته‌شده‌ی نیمه‌کاره‌مانده‌ای از ده‌ها و صدها تصویر است؛ شاید همان کلاف "هلنا"ی ارمنی ِ رمان. و می‌دانیم که رضا قاسمی استاد تصویرسازی است. سبک خاص نویسنده در فصل‌بندی رمان و درهم‌ریختن کات‌های تصویری در برش‌های کوتاه و گاه بسیار کوتاه روایی، از سویی به تاثیرگذاری ِ این تصویرها...

... آن‌چه در این میان، برای این متن مهم است، همین است: ساختن خدا از یک انسان یا یک اندیشه، با هدف ِ سلطه بر دیگران...

... برخی می‌پندارند که اینترنت، در عین ِ بزرگ‌داشتِ تنهایی، چه سلاح ِ دم‌ ِ دست و ارزانی است برای نابودکردن "خلوت" ِ دیگران...

...یک داستان‌‌نویس به چه متعهد است؟ چه کسی صلاحیت شماره‌بندی ِ اولویت‌ها را دارد؟ چه کسی می‌تواند با استناد به کدام دلیل، پرداختن به (مثلن) سانسور را، بر نوشتن ِ کابوس‌های جنسی ترجیح دهد؟ هر نوعی از نوشتن خلّاقه‌ی ادبی، در ذات خود، اعتراض به بدیهیات متعارف است. متاسفانه، این، داستان‌‌نویس نیست که می‌نویسد؛ بل‌که داستان است که نوشته‌می‌شود...

... نابغه‌ای چون برتولت برشت، که شاید درخشان‌ترین چهره‌ی تئاتر جهان باشد، به گواهی مدارک و شاهدان، زن‌باره‌ای ناجوان‌مرد بود که با استفاده از نفوذش در کادر رهبری آلمان شرقی و ارتباط با سازمان‌های اطلاعاتی و سرکوب‌گر آن، برای تخفیف مجازات نویسنده‌گان ناراضی، واسطه‌گری می‌کرد و در مقابل، و به عنوان حق‌السعی، از همسران رنج‌دیده‌ی آن نویسنده‌گان،‌ سوءاستفاده‌ی جنسی می‌کرد...

... جالب است که خود شیخنا سعدی، سال‌ها در مدارس و جامع‌ها و نظامیه‌ها، به گاه ِ کودکی و نوجوانی و امرَدی،‌ تلمّذ کرده و فیض برده و توشه اندوخته. وقتی متعلّمی جزء یا شاگرد نعلبندی مظلوم یا یک نحوی گمنام، برای رسیدن به چیزی که نه آن‌وقت‌ها و نه حالا اسمی از آن نیست، آن‌همه داده و آن‌قدر کم گرفته، پس حال سعدی چه باید بوده‌باشد در دوران حکمت‌آموزی، که هم آن‌وقت‌ها و هم حالا کان ِ فضل و حکمت و تجربت بوده و هست؟...

چهل‌و‌هشت ساعت پس از اعلام نام اورهان پاموک به عنوان برنده‌ی نوبل ادبی سال 2006، کانال‌های رنگارنگ تله‌ویزیونی ماهواره‌ای ترکیه که عادت نداشته‌ و ندارند به ادبیات بپردازند و شب‌ و روز ویترین ابتذال و مصرف‌گرایی ِ عوامانه و تقلیدی ‌ِ بی‌مایه بوده و هستند، ناگهان به خود آمده‌اند و با دعوت از بی‌شمار سیاستمداران و ادیبان سیاست‌پیشه، به لجن‌مال‌کردن چهره‌ی تابناک نویسنده‌‌ی مستقل ِ آزاده‌ی نامورشان مشغول‌شده‌اند...

... بت‌های زمانه‌ی میان‌مایه‌گی، کم عمرند و گاه حتا کم‌تر از یک شب خدایی می‌کنند. تفاوت ما و غربی‌ها شاید در این باشد که میان‌مایه‌گی ِ آن‌ها نتیجه‌ی طبیعی پروسه‌ی درازمدت مدرنیته و عقل‌آوری ِ انسان ِ علمی بود؛ اما میان‌مایه‌گی ما، نوزاد نارس ِ علیل ِ سقط شده‌ی مخنّثی بود که مثل مثلث معروف ِ هگل ...

... از ابتذال می‌نالی. ابتذال در جامعه‌ی ادبی ایرانی. از میان‌مایه‌گی‌ها. حقارت‌ها. از باندبازی‌های ادبی. از باندبازی‌های لینکی در اینترنت. تعامل را تحقیر می‌کنی و بر وزن جماع‌اش می‌دانی. اما خود تو کسانی را که...

... زندگی انسان اسطوره‌اندیش، سراسر معنا و مقصود است. او خود را جزء حساب‌شده و هدف‌داری می‌داند که با یک کلّ ِ یک‌پارچه و تجزیه‌ناپذیر پیوسته‌گی دارد. هر ذرّه‌ی وجود او و دنیای اطرافش، بخشی از هارمونی ِ آفرینش است. بنابراین، هر حرکت و عمل او، معنا دارد و پیش‌تر، در ازل، نوشته‌شده است...

... این آخرین سطرهای شعر "خطابه‌ی تدفین" ِ احمد شاملو را لابد خوانده‌اید و با صدای زیبای خود شاملو هم لابد شنیده‌اید. و لابد می‌دانید که شاملو این‌ شعر را در مدح و یادبود "خسرو روزبه" سروده است...